จนที่สุดต้องพ่ายแพ้สลายไปจำเนียรกาลต่อมาก็ปรากฏมีกษัตริย์พุทธมามกะหลายพระองค์ในนานาประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนา ได้พยายามดำเนินตามรอยพระบาทของพระเจ้าอโศกมหาราช อนึ่ง จากจารึกอันนี้ทำให้เราทราบว่า ธรรมวิชัยของพระเจ้าอโศกมิได้ทรงคาดหมายแต่จะให้ประชาราษฎรประสบสุขในปัจจุบันเท่านั้น หากพระองค์ยังทรงคำนึงถึงปรภพ ซึ่งแสดงว่าพระองค์มีศรัทธามั่นในเรื่องกฎแห่งกรรมและวัฏสังสาระจึงทรงเพิ่มพูนพระบารมีให้ยิ่ง ๆ ขึ้น เพื่อความเสวยสุขทั้งในเมื่อนี้เมื่อหน้าอีกด้วยพระบารมีซึ่งพระองค์บำเพ็ญและประกาศชักชวนให้ประชาชนบำเพ็ญ มีปรากฏในจารึกต่อไป
ตำรวจก็มาเหมือนกัน
ผลการปกครองในระบอบธรรมาธิปไตยคือสวรรค์ในมนุษย์โลก ดังปรากฎในจารึกพระเจ้าอโศกตอนหนึ่งว่า "มา ณ ยุคปัจจุบันนี้ โดยเหตุที่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวผู้เป็นที่รักแห่งทวยเทพได้ทรงปฏิบัติธรรมแล้ว (ประชาราษฎร) แทนที่จะได้ยินเสียงยุทธเภรี ก็เปลี่ยนเป็นได้ยินเสียงธรรมเภรีแทน...ฯลฯ... ในอดีตกาลก่อนนิกรชนแห่งชมพูทวีปมิได้เคยอยู่ร่วมกับทวยเทพ ครั้นมาณ บัดนี้ นิกรชนทั้งมวลได้อยู่ร่วมกับทวยเทพแล้ว อย่างนี้คือผลแห่งการปฏิบัติธรรมโดยเคร่งครัดกวดขันของข้าไม่ต้องสงสัย"
เมื่อทุกคนปฏิบัติเคร่งครัดในธรรมเช่นปฏิบัติเคร่งในเรื่องหิริโอตตัปปะความเกรงกลัวละอายต่อบาป ซึ่งพระพุทธองค์ตรัสว่าเป็นเทวธรรมคนใดมีเทวธรรมคนนั้นก็ย่อมเป็นเทวดาทันตาเห็นในชาตินี้ ผู้ใดปฏิบัติเคร่งในข้อเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ข้อใดข้อหนึ่งซึ่งพระพุทธองค์ตรัสว่าเป็น "พรหมวิหาร" ที่อยู่ของพระพรหมหรือปกติภาพของพระพรหม ผู้นั้นเป็นพระพรหมกันในปัจจุบันโดยคุณธรรมดังกล่าว ฉะนั้นคนในประเทศอินเดีย ยุคพระเจ้าอโศกพากันปฏิบัติธรรมกันมาก ทุกคนก็เป็นเทวดาจึงชื่อว่าได้อยู่ร่วมกับทวยเทพ แปลว่าพระเจ้าอโศกทรงสร้างอาณาจักรสวรรค์ขึ้นในโลกมนุษย์ ด้วยระบอบการปกครองตามแนวของพระพุทธศาสนาโดยแท้
ผู้ใหญ่จะเรียกร้องอะไรหนูไม่รู้ รู้แต่ว่ายิ่งมีคนมากยิ่งขายได้มาก
ประเทศในโลกยุคนี้ต่างก็ยอมรับกันว่าการปกครองระบอบประชาธิปไตยเป็นระบบที่ดีที่สุด หากย้อนกลับไปที่หลักอธิปไตยในพระพุทธศาสนาประชาธิปไตยก็เทียบได้กับคำว่า “โลกาธิปไตย” มีชาวโลกมีประชาชนเป็นใหญ่นั่นเอง ส่วนระบอบธรรมาธิปไตยนั้นยากที่จะเกิดได้ในโลกยุคนี้
พระมหาบุญไทย ปุญญมโน
เรียบเรียง
28/03/53